یک مطالعه جدید علمی نشان میدهد که کاهش تنها ۹۰ دقیقه خواب در هر شب به مدت شش هفته میتواند باعث افزایش حدود نیم کیلوگرم وزن بدن شود. این پژوهش که توسط محققان دانشگاه کلمبیا در نیویورک انجام شده، یکی از دقیقترین مطالعات در زمینه تأثیر کمخوابی بر وزن و رفتارهای روزمره محسوب میشود.
در این مطالعه، نزدیک به ۱۰۰ بزرگسال سالم که معمولاً بین ۷ تا ۸ ساعت در شب میخوابیدند، شرکت کردند. محققان از شرکتکنندگان خواستند به مدت شش هفته، زمان خواب خود را ۹۰ دقیقه کاهش دهند. در طول این دوره، خواب و فعالیت بدنی شرکتکنندگان با استفاده از دستگاههای پوشیدنی مچی به طور دقیق اندازهگیری شد.
نتایج این تحقیق نشان داد که کاهش خواب باعث شد افراد به طور متوسط ۱۷ دقیقه بیشتر در روز بیتحرک بمانند. این رقم در مردان و زنان یائسه به نزدیک ۳۰ دقیقه در روز رسید. این افزایش زمان بیتحرکی یکی از دلایل اصلی افزایش وزن در شرکتکنندگان بود.
علاوه بر افزایش زمان نشستن، محققان دریافتند که کمخوابی میتواند از طریق تأثیر بر هورمونهای تنظیمکننده اشتها نیز بر وزن تأثیر بگذارد. کاهش خواب باعث افزایش هورمون گرلین (هورمون گرسنگی) و کاهش هورمون لپتین (هورمون سیری) میشود. این تغییرات هورمونی معمولاً باعث افزایش اشتها و تمایل به مصرف غذاهای پرکالری و ناسالم میشود.
فارس زورایکات، استاد دانشگاه کلمبیا و یکی از محققان اصلی این مطالعه، توضیح داد که حتی با در نظر گرفتن زمان بیداری بیشتر به دلیل خواب کمتر، شرکتکنندگان زمان بیشتری را صرف فعالیتهای کمتحرک مانند نشستن کردند. این موضوع خطر ابتلا به بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی، سرطان و دیابت نوع ۲ را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
محققان همچنین به این نکته اشاره کردند که افزایش نیم کیلوگرمی وزن در مدت شش هفته ممکن است در نگاه اول چندان چشمگیر به نظر نرسد، اما اگر این الگوی کمخوابی ادامه پیدا کند، میتواند در طول یک سال به افزایش وزن قابل توجهی منجر شود. به گفته آنها، حتی کاهش کمتر از ۹۰ دقیقه خواب در شب نیز در بلندمدت میتواند تأثیرات بالینی مهمی بر وزن و سلامت افراد داشته باشد.
ماری-پییر سنت-آنژ، استاد تغذیه و یکی دیگر از محققان این پروژه، تأکید کرد که تمام یافتههای این مطالعه نشان میدهد خواب ناکافی خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با چاقی مانند دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی را افزایش میدهد. او خواستار انجام تحقیقات بیشتر در مورد مکانیسمهای دقیق تأثیر کاهش خواب بر افزایش وزن شد.
طبق دستورالعملهای بهداشتی آمریکا، بزرگسالان سالم باید بین ۷ تا ۹ ساعت خواب در شب داشته باشند. با این حال، حدود یک سوم بزرگسالان آمریکایی — به ویژه زنان — خواب کافی دریافت نمیکنند. کمبود خواب نه تنها بر وزن تأثیر میگذارد، بلکه میتواند باعث کاهش تمرکز، کند شدن واکنشها، افزایش خطر تصادفات و مشکلات سلامت روان شود.
یکی از یافتههای مهم این مطالعه این بود که مردان و زنان یائسه نسبت به سایر گروهها آسیبپذیرتر هستند. محققان معتقدند که تغییرات هورمونی در این گروهها میتواند آنها را نسبت به اثرات منفی کمخوابی حساستر کند. این یافته میتواند در آینده به طراحی برنامههای بهداشتی و پیشگیری هدفمندتر برای این گروههای پرخطر کمک کند.
محققان در پایان تأکید کردند که بهبود کیفیت و مدت خواب میتواند یکی از راههای مؤثر و کمهزینه برای کنترل وزن و کاهش خطر بیماریهای مزمن باشد. آنها توصیه میکنند افراد به اهمیت خواب به اندازه رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی توجه کنند و در صورت داشتن مشکل خواب مداوم، به پزشک مراجعه نمایند.